Fevralın 10-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev ilə Amerika Birləşmiş Ştatlarının vitse-prezidenti Cey. Di. Vensin mətbuata verdikləri bəyanatlar iki ölkə arasında münasibətlərin yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirdi. Prezident İlham Əliyevin çıxışı həm ikitərəfli əməkdaşlığın dərinləşməsi, həm də regionda sülh və sabitliyin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm siyasi mesajlarla yadda qaldı.
Dövlət başçısı vitse-prezident Vensi Azərbaycanda rəsmi səfərdə salamlamağın böyük şərəf olduğunu vurğulayaraq bildirdi ki, keçirilən görüşlər zamanı ikitərəfli gündəliyin geniş spektri əhatə olunub. Xüsusilə Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiyanın imzalanması son altı ayda aparılan intensiv danışıqların məntiqi nəticəsi kimi qiymətləndirildi. Bu barədə Prezident qeyd etdi: “Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiyanın bu gün imzalanması mərasimi heyətlərimizin altı ay ərzində gördüyü çox gərgin işin təzahürüdür.” Bu sənəd iki ölkə arasında siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın institusional əsaslarını daha da gücləndirir.
Prezident İlham Əliyev ABŞ-la strateji tərəfdaşlığı Azərbaycan üçün böyük əhəmiyyət daşıyan amil kimi dəyərləndirdi. O, Tramp–Vens administrasiyasının Azərbaycana müsbət münasibətini və regionda sülh prosesinə verdiyi töhfəni xüsusi qeyd etdi. Ötən ilin avqustunda Ermənistan və Azərbaycan arasında Ağ Evdə paraflanan sülh sazişi və imzalanan Birgə Bəyannamə regionda yeni reallıq yaradıb. Bu kontekstdə dövlət başçısı vurğuladı: “Artıq altı aydır ki, biz sülh şəraitində yaşayırıq. Biz sülh içində yaşamağı öyrənirik.” Bu fikir regionda post-münaqişə dövrünün psixoloji və siyasi əhəmiyyətini aydın şəkildə ifadə edir.
Çıxışda iqtisadi və nəqliyyat əməkdaşlığı məsələləri də geniş yer tutdu. Prezident qeyd etdi ki, Azərbaycan artıq Ermənistan istiqamətində yüklərin tranziti üçün məhdudiyyətləri aradan qaldırıb və enerji təchizatına başlayıb. Bu addımlar regionda iqtisadi inteqrasiyanın və qarşılıqlı asılılığın artmasına şərait yaradır.
Xüsusi vurğulanan layihələrdən biri də “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu – TRIPP” təşəbbüsü oldu. Bu nəqliyyat dəhlizi Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirməklə yanaşı, Asiya ilə Avropanı əlaqələndirən genişmiqyaslı logistika xəttinə çevrilə bilər. Layihə regionda sabitliyin iqtisadi əsaslarını gücləndirən strateji infrastruktur kimi qiymətləndirilir.
Enerji təhlükəsizliyi də əməkdaşlığın aparıcı istiqamətlərindəndir. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, Azərbaycan qazı hazırda 16 ölkənin enerji təminatında mühüm rol oynayır və onların 11-i NATO üzvüdür. Bu fakt Azərbaycanın qlobal enerji bazarındakı əhəmiyyətini və ABŞ müttəfiqləri üçün strateji tərəfdaş olduğunu göstərir.
Bununla yanaşı, müdafiə sənayesi, antiterror fəaliyyəti və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi planlaşdırılır. Yeni istiqamətlərdən biri kimi müdafiə məhsullarının satışı sahəsində əməkdaşlığın başlanması qeyd olundu. Həmçinin süni intellekt mərkəzlərinin yaradılması və ABŞ-ın aparıcı texnologiya şirkətləri ilə birgə layihələrin icrası gələcək əməkdaşlığın innovativ istiqamətini təşkil edir.
Vitse-prezident Cey. Di. Vensin Azərbaycana səfəri və imzalanan Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası Azərbaycan–ABŞ münasibətlərinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini təsdiqləyir. Bu tərəfdaşlıq yalnız ikitərəfli maraqlara deyil, həm də Cənubi Qafqazda sülhün, təhlükəsizliyin və iqtisadi inkişafın möhkəmlənməsinə xidmət edən mühüm geosiyasi platforma kimi çıxış edir.
Azərbaycan–ABŞ Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası: İnstitusional Çərçivə və Çoxtərəfli Əməkdaşlıq Perspektivləri
10 fevral 2026-cı il tarixində Azərbaycan Respublikası ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası ikitərəfli münasibətlərin normativ və institusional əsaslarını möhkəmləndirən mühüm siyasi-hüquqi sənəd kimi qiymətləndirilir. Xartiya yalnız mövcud tərəfdaşlığı rəsmi çərçivəyə salmır, həm də əməkdaşlığın strateji istiqamətlərini sistemləşdirir, suverenlik, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsiplərinə əsaslanan beynəlxalq hüquq normalarını təsbit edir.
Regional Bağlantılar və Strateji Koordinasiya
Xartiyanın birinci bölməsi regional nəqliyyat və logistika sistemində strateji koordinasiyanı nəzərdə tutur. Trans-Xəzər Nəqliyyat Dəhlizi və TRIPP layihəsi regionun tranzit potensialının artırılması və ticarət axınlarının diversifikasiyasına xidmət edən əsas platformalar kimi təqdim olunur. Nəqliyyat infrastrukturunun modernizasiyası, multimodal daşımaların optimallaşdırılması, gömrük prosedurlarının harmonizasiyası və logistika səmərəliliyinin yüksəldilməsi bu istiqamətin prioritetlərindəndir.
İqtisadi İnstitusional və Texnoloji Əməkdaşlıq
İkinci bölmə iqtisadi əməkdaşlığın struktur genişlənməsi və texnoloji modernizasiya imkanlarını əhatə edir. Burada birbaşa xarici sərmayələrin təşviqi, biznes mühitinin liberallaşdırılması və ikitərəfli ticarət mexanizmlərinin institusionallaşdırılması əsas məqsədlərdir. Xüsusi diqqət rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafına, süni intellekt ekosisteminin qurulmasına, innovasiya körpülərinin yaradılmasına və startapların maliyyələşdirilməsinə yönəldilib. Texnologiya transferi, kibertəhlükəsizlik arxitekturasının gücləndirilməsi və yüksək ixtisaslı insan kapitalının formalaşdırılması isə əməkdaşlığın uzunmüddətli strateji hədəflərini təmin edir.
Təhlükəsizlik Arxitekturası və Müdafiə Sənayesi
Üçüncü bölmə təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlığı sistemləşdirir. Müdafiə sənayesi məhsullarının ticarəti, hərbi-texniki əməkdaşlıq, antiterror fəaliyyətlərinin koordinasiyası və kritik infrastrukturun qorunması əsas komponentlərdir. Humanitar minatəmizləmə fəaliyyətləri və post-münaqişə təhlükəsizlik tədbirləri isə tərəfdaşlığın kompleks təhlükəsizlik yanaşmasını tamamlayır.
İcra Mexanizmləri və Monitorinq
Xartiya sahəvi İşçi Qruplarının yaradılması və yüksək səviyyəli siyasi dialoqlar vasitəsilə strateji tərəfdaşlığın idarə olunmasını və icrasını təmin edir. Bu institusional model əməkdaşlığın epizodik deyil, sistemli xarakter daşıdığını göstərir və prioritet layihələrin monitorinqini mümkün edir.
Azərbaycan–ABŞ Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası yalnız ikitərəfli münasibətləri dərinləşdirmir, həm də Cənubi Qafqaz və geniş Avrasiya məkanında geosiyasi və geoiqtisadi dinamikanın formalaşmasına təsir edən institusional sənəd kimi çıxış edir. Xartiya regional bağlantıların yenidən konfiqurasiyası, enerji təhlükəsizliyinin şaxələndirilməsi, rəqəmsal transformasiya, investisiya inteqrasiyası və təhlükəsizlik arxitekturasının gücləndirilməsi kimi strateji hədəfləri əhatə edir.
