Azərbaycanın qədim və strateji bölgələrindən olan Laçın şəhəri 1923-cü ildə Abdallar kənd yaşayış məntəqəsinin Laçın adlandırılması ilə şəhər statusu alıb. 1930-cu ildə Laçın rayonu inzibati ərazi vahidi kimi təşkil edilərək mərkəzi Laçın şəhəri müəyyən olunub. Şimaldan Kəlbəcər, cənubdan Qubadlı, şərqdən Xocalı, Şuşa və Xocavənd, qərbdən isə Ermənistanla həmsərhəd olan Laçın rayonunun 1 şəhəri, 1 qəsəbəsi və 125 kəndi var. 1835 kvadrat kilometr ərazisi, 72 min hektar yaylaqları və 34 min hektara yaxın zəngin meşə sahələri ilə Laçın Azərbaycanın təbii sərvətlərlə ən zəngin bölgələrindən biridir.
1992-ci il mayın 18-də Ermənistan silahlı qüvvələri Laçın rayonunu işğal etdi. İşğal nəticəsində əhali etnik təmizləməyə məruz qaldı, 300-dən çox hərbi və mülki şəxs həlak oldu və itkin düşdü. Rayonun 217 mədəniyyət, 101 təhsil, 142 səhiyyə müəssisəsi, yüzlərlə ticarət və sənaye obyektləri dağıdıldı. 54 dünya və 200-dən çox yerli əhəmiyyətli tarixi abidə erməni vandalizminin qurbanına çevrildi.
Şuşa və Laçının işğalı Azərbaycanın strateji mövqelərinə ciddi zərbə vurdu, Ermənistanla keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti arasında birbaşa əlaqə yaradıldı. İşğal dövründə Ermənistan beynəlxalq hüququ kobud şəkildə pozaraq Laçının coğrafi adlarını dəyişdirdi, təbii sərvətlərini talan etdi və demoqrafik tərkibi dəyişdirmək üçün xarici erməniləri məskunlaşdırdı.
2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan qələbə nəticəsində imzalanmış üçtərəfli bəyanata əsasən 1 dekabr 2020-ci ildə Laçın rayonu Azərbaycana qaytarıldı. 2022-ci il avqustun 26-da isə Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri tam Azərbaycan Ordusunun nəzarətinə keçdi. Bu tarix artıq Laçın Şəhəri Günü kimi qeyd olunur.
Laçının azadlığı uğrunda canını fəda edən şəhidlərimizin ruhu qarşısında xalqımız baş əyir. Prezident İlham Əliyevin sərəncamları ilə Laçın rayonunun azadlığı uğrunda döyüşlərdə iştirak edən 8418 hərbi qulluqçu “Laçının azad olunmasına görə” medalı ilə təltif edilib.
LAÇININ YENİ İNKİŞAF DÖVRÜ
Prezident İlham Əliyev vurğulayır:
“Biz öz doğma torpaqlarımızı işğalçılardan azad edəndən sonra Qarabağı və Şərqi Zəngəzuru cənnətə çevirəcəyik. Bu gün bax, budur: gözəl təbiət, əzəmətli dağlar, gözəl binalar, evlər – hər şey insanların rahat yaşaması üçün yüksək zövqlə yaradılır.”
Laçın rayonunda ümumi gücü 65,5 MVt olan 9 su elektrik stansiyası fəaliyyət göstərəcək. 2021-ci ildə işə düşən Güləbird SES, 2023-cü ildə istifadəyə verilmiş Mişni və Alxaslı SES-ləri, 2024 və 2025-ci illərdə açılan digər SES-lər rayonun enerji təminatında mühüm rol oynayır. Bu stansiyalar il ərzində 20 milyon kVt/saat yaşıl enerji istehsal edərək təbii qaz və karbon qazı sərfiyyatını əhəmiyyətli dərəcədə azaldacaq.
Kəlbəcər–Laçın avtomobil yolu 75,8 km uzunluğunda olacaq, yol boyunca 17 tunel və 23 körpü inşa edilir. Bu yol həm iqtisadi, həm də strateji baxımdan böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Laçın Beynəlxalq Hava Limanı 28 may 2025-ci ildə istifadəyə verilmişdir. Dəniz səviyyəsindən 1700 metr yüksəklikdə yerləşən bu aeroport həm strateji, həm də turizm baxımından bölgənin inkişafına imkan yaradır.
Laçın şəhərinin baş planında fərdi evlər və çoxmənzilli binalarla yanaşı, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və turizm obyektləri də əhatə olunub. Hazırda şəhərdə 1000-dən çox yaşayış evi tikilib və bərpa edilib. Laçın 2 nömrəli tam orta məktəb, Zabux kənd tam orta məktəbi, “Laçın” İstirahət Kompleksi və “Hoçazfilm” yaradıcılıq studiyası şəhərin sosial və mədəni həyatına yeni nəfəs gətirir.
Laçın rayonunun azad olunmuş ərazilərində bərpa və sosial inkişaf layihələri sürətlə davam edir. Bölgədə yalnız şəhər infrastrukturu deyil, həm də kəndlərin yenidən qurulması və sakinlərin dayanıqlı yaşayış şəraitinin təmin edilməsi prioritet məsələ kimi diqqət mərkəzindədir.
Zabux kəndi
Zabux kəndində 245 ailə üçün müasir fərdi evlər tikilib. Kənddə məktəb, uşaq bağçası və tibb məntəqəsi fəaliyyət göstərir. Evlərin və sosial obyektlərin işıqlandırılmasında yaşıl enerji texnologiyaları tətbiq olunaraq ekoloji cəhətdən təmiz və səmərəli enerji istifadəsi təmin edilir.
Sus kəndi
Sus kəndində 59 ailə üçün fərdi evlər inşa edilib. Kənddə məktəb, uşaq bağçası, istirahət parkı və uşaq meydançaları yaradılıb ki, sakinlərin sosial və mədəni ehtiyacları tam təmin olunsun.
Bəylik kəndi
Bəylik kəndində 91 fərdi ev tikilmiş, klub-icma mərkəzi və digər sosial obyektlər istifadəyə verilib. Kənddəki binalar və ictimai məkanlar yaşıl enerji ilə təmin olunaraq müasir ekoloji standartlara cavab verir.
Laçın rayonunda kənd təsərrüfatı və sənaye infrastrukturu da eyni sürətlə inkişaf etdirilir. Burada mebel fabriki, prefabrik modul ev istehsalı, balıq təsərrüfatı, ayaqqabı istehsalı və digər müəssisələr fəaliyyət göstərir. Bu layihələr yüzlərlə yeni iş yerinin açılmasına imkan yaradaraq, bölgənin iqtisadi inkişafına və sakinlərin məşğulluğuna mühüm töhfə verir.
Bölgədə həyata keçirilən bu layihələr Laçın rayonunun sosial-iqtisadi inkişafını gücləndirir, kənd sakinlərinin rahat və keyfiyyətli yaşayışını təmin edir və həmçinin ekologiyaya diqqət yetirən müasir infrastrukturun yaradılmasına töhfə verir.
Həkəri çayı üzərində salınan bulvar, göl, asma körpü və çimərlik zonası sakinlərin və turistlərin istifadəsinə verilib. Şəhərin turizm potensialını artıracaq layihələrdən biri 2025-ci ildə istifadəyə veriləcək Laçın kanat yoludur. Kanat yolu 300 metr hündürlükdə, 1720 metr uzunluğunda olacaq və saatda 800 sərnişinə xidmət göstərəcək.
2023-cü ilin may ayından etibarən Laçın rayonunda böyük qayıdış prosesi başlayıb. 32 illik işğaldan sonra sakinlər doğma torpaqlarına geri dönərək, bölgənin sosial və iqtisadi həyatını yenidən canlandırırlar.
Qayıdışın ən çox diqqət çəkən məqamı şəhər və kəndlərdə ailələrin məskunlaşmasının təmin edilməsidir. Statistik göstəricilər bu prosesin sürətini əks etdirir:
Laçın şəhəri: 571 ailə (2091 nəfər)
Zabux kəndi: 217 ailə (823 nəfər)
Sus kəndi: 59 ailə (215 nəfər)
Bəylik kəndi: 89 ailə (363 nəfər)
Bölgəyə geri dönən ailələrin rahat və səmərəli yaşayışını təmin etmək üçün geniş sosial və kommunal infrastruktur layihələri həyata keçirilib. Bu layihələr arasında müasir fərdi evlər, məktəblər, uşaq bağçaları, tibb məntəqələri, elektrik və su təminatı, habelə ictimai məkanlar və istirahət zonaları yer alır.
Laçın rayonunun bu sürətlə inkişaf edən infrastrukturu, həmçinin turizm və iqtisadi potensialı da artırır. Qayıdan sakinlər üçün yaradılmış şərait onların dayanıqlı məskunlaşmasını təmin etməklə yanaşı, bölgənin uzunmüddətli inkişafına da töhfə verir.
Böyük Qayıdış yalnız bir coğrafi proses deyil; bu, həm də azərbaycanlıların tarix və mədəniyyətlərinə bağlılığının, doğma torpaqlara olan sevgisinin və dövlətimizin dəstəyi ilə həyata keçirilən strateji bərpa işlərinin parlaq nümunəsidir.
Laçın şəhəri MDB Humanitar Əməkdaşlıq Şurasının 2024-cü il qərarına əsasən 2025-ci ildə “MDB-nin mədəniyyət paytaxtı” elan olunub. 3 iyun 2025-ci ildə şəhərdə rəsmi açılış mərasimi keçirilib və bu hadisə Laçının həm tarixi, həm də mədəni əhəmiyyətini beynəlxalq səviyyədə nümayiş etdirib.
Azərbaycanın azad edilmiş Laçın rayonu 2020-ci ilin dekabrında üçtərəfli bəyanat əsasında ölkəmizə qaytarıldıqdan sonra sürətli bərpa və inkişaf dövrünə qədəm qoyub. Prezident İlham Əliyev bölgənin sosial, iqtisadi və turizm potensialının reallaşdırılması üçün ardıcıl səfərlər həyata keçirib. Bu səfərlər həm strateji, həm də humanitar əhəmiyyət daşıyır.
4 fevral 2021 tarixində Güləbird kəndində Azərbaycan bayrağı ucaldıldı və yeni su elektrik stansiyası istifadəyə verildi. 16 avqust 2021 tarixində isə Laçın Beynəlxalq Hava Limanının təməlqoyma mərasimi keçirildi.
2022-ci ildə isə dövlət başçısı bölgədə genişmiqyaslı infrastruktur layihələri ilə tanış oldu. 26 iyun 2022 tarixində Kəlbəcər-Laçın avtomobil yolunun inşası, “Qorçu” elektrik yarımstansiyası və “Həkəriçay” su anbarı layihələri yoxlanıldı. Eyni zamanda Laçın Beynəlxalq Hava Limanında tikinti işləri ilə tanışlıq həyata keçirildi. 21 sentyabr 2022 tarixində yeni tunellər, Azərbaycan Bayrağının ucaldılması və “Laçın” qovşaq yarımstansiyasının təməlqoyma mərasimi baş tutdu.
2023-cü il Laçın rayonunun bərpası və inkişafı baxımından mühüm bir mərhələ oldu. 28 may tarixində Laçın şəhərinin Baş planı təqdim edildi və şəhərə köçmüş sakinlərlə görüş keçirildi. Bu görüşdə sakinlərin sosial və kommunal ehtiyacları diqqətə alındı, şəhərin inkişaf perspektivləri müzakirə olundu.
Avqust ayının 25–26-da isə bölgədə bir sıra mühüm açılış və təməlqoyma mərasimləri reallaşdı. Bu tədbirlər həm şəhərin sosial infrastrukturu, həm də sənaye sahələrində yeni imkanlar yaratdı.
Bu günlərdə istifadəyə verilən “Mişni” və “Alxaslı” Kiçik Su Elektrik Stansiyaları Laçının enerji təminatında mühüm rol oynayır. Elektrik stansiyalarının açılışı həm regionda yaşıl enerji istehsalını artırır, həm də yerli sakinlərin rahat yaşayışı üçün vacib şərait yaradır.
Bölgədə sənaye infrastrukturunun inkişafı da davam etdirildi. Mebel fabrikinin açılışı yerli iqtisadiyyata yeni təkan verdi, yeni iş yerlərinin yaradılmasına imkan açdı. Bununla yanaşı, “Hoçazfilm” yaradıcılıq studiyasının istifadəyə verilməsi Laçında mədəni həyatın canlanmasına xidmət edir.
Təhsil sahəsində də əhəmiyyətli tədbirlər görüldü. Laçın rayon 2 nömrəli tam orta məktəb əsaslı təmir və yenidənqurmadan sonra fəaliyyətə başladı. Bu, həm uşaqların təhsil şəraitini yaxşılaşdırır, həm də regionda təhsilin keyfiyyətinin yüksəlməsinə töhfə verir.
Kənd təsərrüfatı və iqtisadi fəaliyyət sahələrində “Həkəri Balıq Təsərrüfatı”nın istifadəyə verilməsi yeni iş imkanları yaratdı. Eyni zamanda, Zabux kəndində bərpa işləri tamamlanaraq sakinlərlə görüş keçirildi, onların yaşayış şəraiti nəzərdən keçirildi və sosial infrastruktur təmin edildi.
2023-cü ilin ən önəmli hadisələrindən biri də “Laçın Şəhəri Günü” bayram tədbirləridir. Bu tədbir rayonun həm sosial, həm də mədəni həyatının yenidən canlanmasının göstəricisi oldu.
Beləliklə, 2023-cü il Laçın üçün həm sosial, həm sənaye, həm də mədəni baxımdan yeni bir dövrün başlanğıcı oldu. Şəhər və kəndlərin bərpası, yeni sənaye və infrastruktur layihələri, enerji təminatı və mədəni obyektlərin açılışı Laçını Azərbaycanın inkişaf edən bölgələrindən birinə çevirdi və sakinlərin həyat səviyyəsini yüksəltdi.
2024-cü ilin may ayında Laçın rayonunda sosial və enerji sahəsində mühüm tədbirlər həyata keçirildi. 10 may 2024-cü il tarixində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Laçın rayonunun Sus kəndində görülən işlərlə tanış oldu və sakinlərlə görüşdü. Bu səfər çərçivəsində kənddə sosial infrastrukturun bərpası və sakinlərin yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində görülən işlər nəzərdən keçirildi.
Eyni gündə “AzərEnerji” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin “Zabux” və “Qarıqışlaq” Kiçik Su Elektrik Stansiyalarının (KSES) açılışı da reallaşdı. Bu stansiyalar rayonun enerji təminatında əhəmiyyətli rol oynayır və bölgədə yaşıl enerji istehsalının artırılmasına imkan yaradır. Yeni enerji obyektləri həm sosial, həm də iqtisadi baxımdan yerli sakinlərin həyat səviyyəsini yüksəldir, sənaye və kənd təsərrüfatı fəaliyyətlərinin inkişafına təkan verir.
Laçın rayonunda davam edən bu layihələr bölgənin strateji və iqtisadi əhəmiyyətini daha da artırır. Sus kəndində görülən işlər və enerji infrastrukturu, həmçinin digər bərpa layihələri sakinlərin rahat yaşayışını təmin etməklə yanaşı, Laçının yenidən inkişaf edən şəhər və kəndlərindən biri kimi önə çıxmasına şərait yaradır.
Bu tədbirlər Laçın rayonunun həm sosial, həm enerji, həm də iqtisadi baxımdan dayanıqlı inkişafının simvolu kimi tarixə düşür və bölgənin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının vacib mərhələsini təşkil edir.
27 may 2025-ci il tarixində Laçın rayonunda bir sıra mühüm sosial, iqtisadi və diplomatik tədbirlər həyata keçirildi. Bu gün Laçının bərpası və inkişafı sahəsində strateji əhəmiyyətli mərhələnin təzahürü kimi tarixə düşdü.
Səhər saatlarından başlayaraq, “LATIFA” Laçın tikiş fabrikinin və “PIRSHAGHI” ayaqqabı fabrikinin Laçın filialının açılışı reallaşdı. Bu müəssisələr bölgədə sənaye istehsalını artırmaqla yanaşı, yüzlərlə yeni iş yerinin yaradılmasına imkan verir və yerli əhalinin məşğulluğunu təmin edir.
Eyni gündə Laçın Elektrik Şəbəkəsi Rəqəmsal İdarəetmə Mərkəzi istifadəyə verildi və Laçın kanat yolunun təməlqoyma mərasimi keçirildi. Kanat yolunun inşası şəhərin turizm potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq və əhalinin hərəkət rahatlığını təmin edəcək.
Sosial infrastruktur sahəsində Bəylik kəndi istifadəyə verildi və kəndə köçən sakinlərlə görüş keçirilərək onlara yeni evlərin açarları təqdim olundu. Eyni zamanda, “Aşağı Malıbəyli” və “Mirik” su elektrik stansiyalarının açılışı da baş tutdu, bu da bölgənin enerji təhlükəsizliyini gücləndirdi.
Şəhər həyatında da mühüm yeniliklər qeydə alındı. Laçın şəhərində sakinlərlə görüş, “Laçın” İstirahət Kompleksinin açılışı və Laçın Beynəlxalq Hava Limanının rəsmi istifadəyə verilməsi Laçının həm sosial, həm turizm, həm də strateji baxımdan inkişafına töhfə verdi.
Beynəlxalq diplomatik səviyyədə də əlamətdar hadisələr baş verdi. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Pakistanın Baş naziri ilə geniş tərkibdə nahar zamanı görüşdü. Eyni gündə Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri Kəlbəcər-Laçın avtomobil yolunda görülən tikinti işləri ilə tanış oldular, daha sonra isə Laçında Azərbaycan Prezidenti, Türkiyə Prezidenti və Pakistanın Baş naziri arasında Zirvə görüşü keçirildi.
Tədbir çərçivəsində 28 May – Müstəqillik Gününə həsr olunmuş konsert təşkil edildi və Azərbaycan, Türkiyə prezidentləri ilə Pakistanın Baş naziri Laçın şəhərindəki seyrəngahda iştirak etdilər. Bu, Laçının həm iqtisadi, həm sosial, həm də diplomatik baxımdan regionun nüfuzlu mərkəzlərindən biri olduğunu bir daha təsdiqlədi.
